RSS Nedir?
RSS kısaltmasının bir kaç açılımı olsa da en çok Really Simple Syndication‘ın kısaltması olarak bilinmekte (*). En az bir kaç senedir sıkça kullanılmakta olan bu teknoloji genel olarak bir sitenin sadık ziyaretçilerinin o siteye ait RSS feed adresini genellikle bilgisayarlarında kurdukları(**) çeşitli rss yazılımlarından birine vererek, içeriği sıkça değişmekte olan o sitenin içeriğini zahmetsizce takip edebilmelerini sağlamakta. Bu teknolojinin daha iyi anlaşılabilmesi için bileşenlerini vermek daha mantıklı olacaktır:
1. Web siteleri
Bu web siteleri genellikle makale, haber, tartışma, yorum, blog vb. içeriğe sahip sitelerdir ve bu siteler sahip oldukları içerik türünden dolayı düzenli olmasa bile içeriklerine sürekli yeni içerik ekleyen veya içeriklerini sürekli güncelleyen sitelerdir. RSS’in getirdiği kolaylık da sürekli değişen ve güncellenen ve yenilenen bu sitelerdeki içeriği en zahmetsiz biçimde takip edebilmektedir.
2. Web sitelerine ait RSS feed
RSS feed, ziyaretçiler tarafından sürekli takip edilmesi istenen içeriğin daha önce belirlenen standart bir formatta ve düzende çıktı olarak verildiği bir xml dosyasıdır aslında. bir makale sitesini örnek alacak olursak, bu sitede yayınlanan makalelerin başlık[1] özet bilgisi, yazarı, url’sı ve yayınlandığı tarih gibi özet ve genel bilgiler belli bir formatta (***) bu xml dosyasında listelenir. örnek olarak benim yayınladığım rss feed’in içeriğini ve şeklini şemalini burada görebilirsiniz.. bu sayfalar genellikle sunucu tabanlı dillerden birini kullanarak dinamik olarak üretilmektedir. bir makale sitesini düşünürsek, php/asp/.net vb. bir dille yazılan kod parçası veritabanına bağlanıp belirlenen sayıda en son makaleleri çekiyor ve bunları rss’e uygun xml formatında bir dosyaya yazıyor. işte bu dosyada elde edilen çıktı da bizim RSS ile takip edeceğimiz veya ziyaretçilerimizin sitemizin içeriğini uzaktan takip edip okuyabilmelerine olanak sağlayacak RSS feed dosyasına dönüşmüş oluyor..
3. Web Adresi…
yukarıda bahsettiğim RSS feed’leri web üzerinde erişilebilir yapan bir web adresi gerekmekte.. bu adresi de sayfanızda genellikle görülebilir bir yerde vermeniz gerekmekte. örnek olarak bu sitenin feed adresi: http://defter.sahillioglu.net/feed/ ve bu da bu sayfanın hemen en alt sağ köşesinde yer alıyor…
4. Feed Reader (RSS Okuyucu Yazılımlar)
genellikle bu isimle bilinen ancak rss reader, news reader, news aggregator olarak da tanımlanan yazılım veya uygulamalardır. bu yazılımlar genellikle bilgisayarınıza kurmanız gereken programlardır. feedreader, feeddemon, rss viewer, newsgator(****) şuanda aklıma gelen bu türdeki programlar. bunlar arasında benim en çok hoşnut kaldığım -her ne kadar bugları ve eksik yanları olsa da- feedreader adlı program. bunların dışında bircok e-posta programı da -outlook, mozilla, thunderbird vb.- feed’leri takip edip okunabilir bir şekilde kullanıcıya sunacak ek uygulamalara sahip..
son zamanlarda özellikle AJAX’ın popüler hale gelmesiyle oldukça fazla sayıda web tabanlı rss/feed reader çıktı ortaya.. şahsen bir kaçı hariç çoğunu denemiş değilim. bu uygulamaların bazı eksiklikleri olsa da gün geçtikte -ajax sayesinde- bu uygulamalar desktop tabanlı yazılımları aratmayacak hale gelecektir. bu tür web tabanlı uygulamaların en önemli avantajı bilgisayarınıza herhangi bir şey kurmanızı gerektirmemesi.. bir web browser’inizin olması yeterli tamamen.
bu yazılımların ve uygulamaların nasıl çalıştığına gelince[1] öncelikle yukarıda bahsettiğim feed’lerin web adreslerini elde etmiş olmalısınız. bu url adreslerini feed reader yazılımlarınızda kaydediyorsunuz. ardından program öncelikle bu rss yayınının düzgün ve standart formatta olup olmadığını kontrol ediyor. herhangi bir sorun görmezse bunu listeye ekliyor ve hemen o rss yayınında bulduğu içeriği -genellikle sadece özet, başlık, tarih, yazar, url vb.- okunabilir biçime getirerek program arayüzünde bir panelde gösteriyor… sonrasında ise belli aralıklarla -bu aralıkları program seçeneklerinden değiştirmek mümkün- kayıtlı tüm feed adreslerine bağlanıp yeni içerik olup olmadığını kontrol ediyor. ve varsa sizi çeşitli yollarla -yanma sönme, animasyonla veya sesle- uyarıyor. siz de programı açıp yeni içeriği okuyorsunuz. ilginizi çekmişse de o yazının adresine tıklayıp tamamını veya yorumlarını web browser’ınızdan veya feed reader programınızın dahili browser’ından okuyabiliyorsunuz..
genel olarak bileÅŸenlerimiz bu ÅŸekilde..
RSS’in bize sunduğu avantajlara gelince:
-bana göre en önemli avantajı zaman: günümüzde zamanın ne kadar değerli olduğu ortada.. bu kadar kısıtlı zamanda takip ettiğimiz her siteyi her gün yeni içerik var mı, beni eğlendirecek, eğitecek, ilgilendirecek bir şeyler girmişler mi diye kontrol etmek hem çok vakit alıcı hem de emek gerektiriyor. ayrıca onca siteyi akılda tutmak da çabası.. rss yayınları ve dolayısıyla yazılımları bize oturduğumuz yerden takip etmek istediğimiz web sitelerini sadece bir kez yazılıma kaydetmekle düzenli olarak izleme avantajını sağlıyor. kontrol ve takip işini yazılım yaptığından ve bize de sadece okumak ve devamına bakıp bakmamaya karar vermek kaldığından kazandığımız zamanı ve elde ettiğimiz rahatlığı düşünün…
-ikinci önemli avantaj ise bandwidth: örnek olarak, 30kb’lık bir sayfa yerine 5kb’lık bir veri indiriyorsunuz sadece. tümden bir web sayfasını imajlarıyla script dosyalarıyla tüm metinleriyle gerekli gereksiz her yeriyle bilgisayarınıza indirmek yerine (evet o sayfaya girmek demek o sayfadaki herşeyi bilgisayarımıza biz farkında olmasak da indirmek demek!) bize o içerik ile ilgilenip ilgilenmediğimize ve devamını okuyup okumama kararını vermemize yetecek olan bilgiler geliyor. tasarruf ettiğiniz bandwidth’in zamanla yüksek miktarlar olduğunun farkına mutlaka varacaksınızdır.. tabii rss feed’i yayınlayan sitenin bandwidth’ini de hesaba katmak lazım.. onlar da bandwidth’e verdikleri paradan -ki ucuz bir şey değil- tasarruf etmiş olacaklar doğal olarak..
aslında bu avantajın/özelliğin her ne kadar ülkemizde adsl çok yayılsa da özellikle telefon ile dial-up bağlananlara yaradığı aşikar. ancak kotalı adsl kullanıcıları için de oldukça avantaj sağladığı da gene ortada..
-üçüncü önemli avantaj, sayfalarda bana hep itici gelen reklam amaçlı her türlü animasyon, imaj vb. malzemeden kurtulmak.. yani ziyaretçi, sadelik elde ediyor ve sadece istediği bilgiyi çekiyor. istediği bilgi ile beraber çöpleri de değil..
-RSS, eskiden bulletin denilen ve sitedeki değişikliklerden ve yeni içerikten kullanıcıları haberdar etmeyi amaçlayan ve genellikle üye olmanızı gerektiren e-posta listelerini de ortadan kaldırmış oluyor aslında. çoğu kimsenin spammer’ların veritabanına dahil olurum diye çekindiği ve vermediği e-posta adresleri nedeniyle çok ilgili oldukları ve önemsedikleri alanlardaki yeniliklerden, haberlerden uzak kalmaları sözkonusuydu. işte RSS bu endişeleri de riskleri de ortadan kaldırmış oluyor.
dezavantajlarını da sıralayacak olursak kısaca:
-RSS yayıncıları açısından bakınca, hangi yazınızın daha çok okunduğu pek belli olmayabilir.. örnek olarak 10bin ziyaretçim varsa bunların %25′i rss takipçisi. ancak onların içeriğinize dair ilgi ve beğenilerini takip etmek tahmin edeceğiniz üzere pek kolay değil.
-bir başka eleştiri işe, beş dakikada bir feed dosyanızın çekilmesi ve yeni/güncellenmiş içerik var mı diye kontrol edilmesi rss takipçilerinizin sayısına, alışkanlıklarına ve seçeneklerine bağlı olarak oldukça yüksek miktarda trafik gitmesine de neden olabilir şeklinde.. ancak benim kişisel fikrim bunun gene de normal web sayfasının ziyaret edilmesinden çok daha az trafik yaratacağıdır.
-her gün yeni bir teknolojinin ve yeniliğin çıktığı bu internet ortamında insanlar artık yeni bir şeyler öğrenmek istememe gibi bir davranış ve istek içinde. bence de çok anlamsız bir istek değil 
-bilgisayarınızda işletim sisteminizi her yenilediğinizde rss yazılımı kurmak, feed adreslerini tekrar eklemek zor gelebiliyor.. ancak beklentim bu sorunların da yavaş yavaş web tabanlı rss uygulamalarının olgunlaşmasıyla ortadan kalkacağı.. ek olarak bu türdeki web uygulamaları ile desktop tabanlı yazılımların da senkronizasyonu bize daha büyük kolaylıklar ve rahatlıklar sunacak ileride..
yorumlarınız, eleştirileriniz için e-posta atabilir veya yorumlar kısmını kullanabilirsiniz..
Ek notlar:
(*) RSS’in diğer açılımları: Rich Site Summary, RDF Site Summary
(**) Son zamanlarda web tabanlı rss okuyucuları/programları/uygulamaları da oldukça popüler durumda.
(***) Dil olarak xml kullanılmaktadır.
(****) RSS yazılımları listesi ve açıklamaları için: http://en.wikipedia.org/wiki/List of news aggregators